بررسی رابطه بین بیکاری جوانان و گرایش به مواد مخدر در استان کهگیلویه و بویراحمد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت دانشگاه علوم پزشکی استان کهگیلویه و بویراحمد. نویسنده مسئول : talebhassanpour@yahoo.com

چکیده

یکی از عوامل مؤثر و شاید اصلی‌ترین عامل بعد از بنیان خانواده در گسترش اعتیاد به مواد مخدر در جامعۀ ما، معضل بیکاری است؛ معضلی که بنا به نظر کارشناسان با افزایش اعتیاد به مواد مخدر رابطۀ مستقیم داشته و هرچقدر بیکاری افزایش می‌یابد، به نسبت آن، اعتیاد به این بلای خانمانسوز نیز افزایش می‌یابد. به اعتقاد تحلیل‌گران اجتماعی، اعتیاد به مواد مخدر، به‌عنوان یکی از مسائل پیچیده اجتماعی در عصر حاضر است که زمینه‌ساز بروز بسیاری از آسیب‌ها و انحرافات اجتماعی است. روش بررسی در این پژوهش، تحلیل ثانوی داده‌های موجود است که این داده‌ها شامل الف: داده‌های حاصل از «طرح آمارگیری از خصوصیات اجتماعی – اقتصادی خانوار و خانواده‌ها در استان کهگیلویه و بویراحمد» سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۴ که توسط سازمان برنامه  و بودجه  استان کهگیلویه و بویراحمد (معاونت آمار و اطلاعات ) تنظیم شده است، ب: داده‌ها و اطلاعات موجود در سایت‌های اینترنتی می‌باشد که توسط محقق جمع‌آوری شده است. آمار و اطلاعات به‌دست آمده از منابع مختلف حاکی از آن است که بین بیکاری و گرایش جوانان به مواد مخدر رابطه مثبتی وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


بررسی رابطه بین بیکاری جوانان و گرایش به مواد مخدر در استان کهگیلویه و بویراحمد

طالب حسن‌پور[1]، مهران پوزش[2]

فصلنامه علمی - تخصصی دانش انتظامی کهگیلویه و بویر احمد

سال دهم، شماره دوم(پیاپی 27)، تابستان  1396

تاریخ دریافت: 10/01/1396

تاریخ پذیرش: 18/04/1396

از صفحه 63 تا 70

چکیده

یکی از عوامل مؤثر و شاید اصلی‌ترین عامل بعد از بنیان خانواده در گسترش اعتیاد به مواد مخدر در جامعۀ ما، معضل بیکاری است؛ معضلی که بنا به نظر کارشناسان با افزایش اعتیاد به مواد مخدر رابطۀ مستقیم داشته و هرچقدر بیکاری افزایش می‌یابد، به نسبت آن، اعتیاد به این بلای خانمانسوز نیز افزایش می‌یابد. به اعتقاد تحلیل‌گران اجتماعی، اعتیاد به مواد مخدر، به‌عنوان یکی از مسائل پیچیده اجتماعی در عصر حاضر است که زمینه‌ساز بروز بسیاری از آسیب‌ها و انحرافات اجتماعی است. روش بررسی در این پژوهش، تحلیل ثانوی داده‌های موجود است که این داده‌ها شامل الف: داده‌های حاصل از «طرح آمارگیری از خصوصیات اجتماعی – اقتصادی خانوار و خانواده‌ها در استان کهگیلویه و بویراحمد» سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۴ که توسط سازمان برنامه  و بودجه  استان کهگیلویه و بویراحمد (معاونت آمار و اطلاعات ) تنظیم شده است، ب: داده‌ها و اطلاعات موجود در سایت‌های اینترنتی می‌باشد که توسط محقق جمع‌آوری شده است. آمار و اطلاعات به‌دست آمده از منابع مختلف حاکی از آن است که بین بیکاری و گرایش جوانان به مواد مخدر رابطه مثبتی وجود دارد.

کلید واژه‌ها

بیکاری، جوانان، اعتیاد، مواد مخدر، کهگیلویه و بویراحمد.


 

مقدمه

مسئله مواد مخدر امروزه یکی از بلاهای ویرانگر و خانمان‌سوز  است که آفت آن بر پیکر جوامع بشری قرار گرفته است. سالانه حجم وسیعی از منابع انسانی و مالی کشورهای جهان صرف مبارزه با عوامل ترویج و توسعه این‌گونه مواد می‌شود. مسئله مواد  مخدر قدرت تفکر، خلاقیت، توان و استقامت، کوشش و سازندگی را از انسان گرفته و به‌دنبال آن، اساس و ریشه خانواده و اعتقادات باورهای دینی آنها را در معرض افول و نابودی و از هم پاشیدگی قرار داده و متأسفانه هم‌چنان رو به گسترش است (باوی، 1388: 4). اعتیاد پدیده‌ای است که از زمان‌های بسیار دور در جوامع بشری وجود داشته است. در حال حاضر نیز به موازات پیشرفت‌های علمی و افزایش غیر قابل تردید در سطح شعور و آگاهی مردم هم‌چنان در حال ترویج و گسترش می‌باشد و هر ساله افراد زیادی را به دام خود می‌کشاند. اعتیاد تنها جنبه فردی ندارد، بلکه یک آسیب اجتماعی نیز محسوب می‌شود و علاوه بر تهدید سلامت جسم و روان افراد بر جنبه‌های اجتماعی و اقتصادی جامعه نیز اثرات زیان‌آور غیر قابل جبران وارد می‌سازد. صاحبن‌ظران و عالمان معتقدند که این معضل و آفت نیازمند مبارزه مستمر و مداوم و همه‌جانبه در ابعاد نظامی، انتظامی، سیاسی تا تلاش‌های اقتصادی و فرهنگی می‌باشد و نیز از دیدگاه اندیشمندان میان انواع مبارزه ریشه‌ای‌ترین مبارزه در راه مقابله با این پدیده شوم اجتماعی لازم است تا بتواند جامعه را در مسیر پیش‌گیری از این آفت واکسینه کند، پرداختن به فعالیت‌های فرهنگی در زمینه‌های گوناگون اعتقادی، فکری، تبلیغی و غیره است.  تلاش بی‌وقفه فرهنگی است که تضمین‌کننده بهره‌دهی فعالیت سایر بخش‌ها می‌باشد (برفی، 1382).

یکی ازعوامل مؤثر و شاید اصلی‌ترین عامل بعد از بنیان خانواده در گسترش اعتیاد به مواد مخدر در جامعۀ ما، معضل بیکاری است؛ معضلی که بنا به نظر کارشناسان با افزایش اعتیاد به مواد مخدر رابطۀ مستقیم داشته و هرچقدر بیکاری افزایش می‌یابد، به نسبت آن، اعتیاد به این بلای خانمان‌سوز نیز افزایش می‌یابد. به اعتقاد تحلیل‌گران اجتماعی، اعتیاد به مواد مخدر، به‌عنوان یکی از مسائل پیچیده اجتماعی در عصر حاضر است که زمینه‌ساز بروز بسیاری از آسیب‌ها و انحرافات اجتماعی است. به‌عبارت دیگر، رابطۀ اعتیاد با مسائل اجتماعی ارتباط دوجانبه است. از یک‌سو اعتیاد، جامعه را رو به رکود و انحطاط می‌کشاند و از سوی دیگر پدیده‌ای است که ریشه در مسائل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه دارد. اعتیاد، گرایش فرد را به اصول اخلاقی و معنوی و ارزش‌های اجتماعی کاهش می‌دهد. بیکاری عریان‌ترین واژه‌ای است که با تأثیرات مخرب و مستمر، بسیاری از مشکلات را به‌وجود می‌آورد. بیکاری در یک کلام مساوی است با انواع فقر که مهم‌ترین آن فقر اقتصادی است. بیکاری مولد اعتیاد، طلاق، تن‌فروشی و فحشاء، بی‌سوادی، بی‌خانمانی، دزدی، جرم و جنایت است. استمرار بیکاری موجب بی‌قیدی، بی‌مسئولیتی، عقب‌ماندگی و توسعه‌نیافتگی است و سبب‌ساز اصلی آسیب‌های اجتماعی، گسترش لومپنیزم و اوباشی‌گری، ناامنی اجتماعی و انواع مفسده‌هایی که اساس یک جامعه را به تباهی می‌کشد (نوری و باباییان، 1394).

آرام (1387)، در پژوهشی نشان داده است که مؤلفه‌هایی مانند گسترش بیکاری، دسترسی آسان به مواد مخدر و ارتباط با افراد معتاد در گرایش جوانان روستایی به مواد مخدر مؤثر است. حجاریان و قنبری (1392)، در پژوهشی با عنوان «شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های اجتماعی مؤثر در گرایش جوانان روستایی به اعتیاد در مناطق روستایی شهرستان اصفهان» کشف کردند که بین مؤلفه‌های بیکاری، تعامل با افراد معتاد و نزدیکی روستاها با مراکز شهری با گرایش جوانان روستایی به مواد مخدر هم‌بستگی مثبت معنادار وجود دارد. کاجی (1374)،  در پژوهشی با عنوان «بررسی کلی وضعیت اشتغال و مسئله بیکاری و تأثیرات سوء اجتماعی آن» نشان داده است که مسئله بیکاری به‌شدت بر روی انواع جرایم اثرگذار است، به‌ویژه اعتیاد به مواد مخدر شدیداً از بیکاری تبعیت می‌نماید؛ به‌گونه‌ای که اغلب افراد بیکار تجربه استفاده از مواد مخدر یا به نوعی جرایم مرتبط با آن را تجربه کرده‌اند. فرایدی (1377)، در پژوهشی‌ با عنوان  «بررسی مشکلات فرهنگی اجتماعی ناشی از بیکاری در استان خوزستان» ثابت کرده است که مهم‌ترین مشکل ناشی از بیکاری در شهرهای مورد بررسی، وجود محرومیت‌های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی شدید در زندگی بیکاران و خانواده‌های آنان است. نوری و باباییان(1394) در پژوهشی نشان دادند که بین عوامل سه‌گانه مورد مطالعه در راستای بیکاری و اعتیاد به مواد مخدر یعنی نابرابری در فرصت‌های شغلی، فقر فرهنگی ناشی از بیکاری، فقر مادی ناشی از بیکاری و عوامل جمعیت‌شناختی یعنی جنسیت، سن و میزان تحصیلات هر سه مؤلفۀ اقتصادی بر روی گرایش به اعتیاد جوانان شهرستان همدان اثر داشته، اما از بین مؤلفه‌های جمعیت‌شناختی تنها سن اثر معنادار داشته و میزان تحصیلات و جنسیت عوامل اثرگذار بر گرایش به اعتیاد مواد مخدر شناسایی نشدند.

هدف از انجام چنین پژوهشی در واقع بررسی شناخت تأثیر بیکاری در گرایش جوانان به اعتیاد به مواد مخدر به‌منظور یافتن راه‌کارهایی مناسب تر در جهت شناسایی نیازهای جوانان و برنامه‌ریزی دقیق و منسجم در خصوص ایجاد فرصت‌های شغلی و برنامه‌های پیش‌گیری از اعتیاد در استان کهگیلویه و بویراحمد  است.

روش‌شناسی پژوهش

هدف از انتخاب روش تحقیق این است که محقق مشخص کند که چه شیوه یا روشی به‌کار گیرد  که او را هر چه زودتر، دقیق‌تر،  آسان‌تر و ارزان‌تر به  پاسخ یا پاسخ‌هایی برای پرسش‌های پژوهش مورد نظر برساند.  با توجه به محدودیت‌های زمانی و امکانات در دسترس، روش بررسی در این پژوهش، تحلیل ثانوی داده‌های موجود است که این داده‌ها شامل الف: داده‌های حاصل از «طرح آمارگیری از خصوصیات اجتماعی – اقتصادی خانوار و خانواده‌ها در استان کهگیلویه و بویراحمد » سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۴ که توسط سازمان برنامه و بودجه  استان کهگیلویه و بویراحمد (معاونت آمار و اطلاعات) تنظیم شده است. ب: داده‌ها و اطلاعات موجود در سایت‌های اینترنتی می‌باشد که توسط محقق جمع آوری شده است.

یافته‌ها

جدول شماره 1: وضعیت بیکاری در استان کهگیلویه و بویراحمد (از ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۴) بر حسب درصد

 

۱۳۸۰

۱۳۸۵

۱۳۹۰

۱۳۹۱

۱۳۹۲

۱۳۹۳

۱۳۹۴

بیکاری زنان و مردان

۳/۱۵

۵/۱۵

۱/۱۴

۲/۱۲

۵/۱۶

۸/۱۴

۷/۱۷

بیکاری زنان و مردان دارای تحصیلات عالی

۴/۱۴

۴/۲۴

۲/۴۵

۴۶

۶/۵۲

۷/۲۲

۳/۵۷

جدول فوق، وضعیت بیکاری زنان و مردان را از ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۴ در استان کهگیلویه و بویراحمد بر حسب درصد نشان می‌دهد.  بر اساس این جدول طی ۵ سال (۱۳۸۰ تا ۱۳۸۵) از ۳/۱۵ به ۵/۱۵ رسیده است و از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۱ روندی نزولی داشته است؛ یعنی از ۵/۱۵ به ۲/۱۲ کاهش پیدا کرده است، اما  دوباره از سال ۱۳۹۱ به بعد میزان بیکاری روندی افزایشی به‌خود گرفته و به مقدار ۳/۴ درصد افزایش پیدا کرده است. روند بیکاری در سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۳ به مقدار ۷/۱ کاهش داشته است، ولی از سال ۱۳۹۳ به بعد روندی افزایشی داشته است. به‌طور کلی می‌توان گفت در طی این سال‌ها یعنی از سال ۱۳۸۰ تا سال ۱۳۹۴ بیکاری در استان کهگیلویه و بویراحمد روندی صعودی داشته است (سازمان برنامه و بودجه استان ک.ب، ۱۳۹۴)، هم‌چنین جدول شماره یک وضعیت بیکاری زنان و مردان دارای تحصیلات عالی را از ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۴ در استان کهگیلویه و بویراحمد بر حسب درصد نشان می‌دهد.  این جدول نشان می‌دهد که طی ۵ سال (۱۳۸۰ تا ۱۳۹۲) از ۴/۱۴ به ۶/۵۲ رسیده است و از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۳ روندی نزولی داشته است؛ یعنی از ۶/۵۲ به۷/۲۲ کاهش پیدا کرده است، اما دوباره از سال ۱۳۹۳ به بعد میزان بیکاری روندی افزایشی به‌خود گرفته یعنی از ۷/۲۲ به ۳/۵۷ درصد افزایش پیدا کرده است. به‌طور کلی می‌توان گفت در طی این سال‌ها یعنی از سال ۱۳۸۰ تا سال ۱۳۹۴ بیکاری افراد دارای تحصیلات تکمیلی در استان کهگیلویه و بویراحمد روندی صعودی داشته است، به‌عبارت دیگر این مقدار بیکاری از ۴/۱۴ به ۳/۵۷ رسیده است(همان). 

جدول شماره 2: میزان انواع مواد مخدر کشف شده در استان کهگیلویه و بویراحمد (از ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۴) بر حسب کیلوگرم و تعداد دستگیرشدگان در ارتباط با  انواع مواد مخدر کشف شده در استان کهگیلویه و بویراحمد (از ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴)

 

۱۳۸۰

۱۳۸۵

۱۳۹۰

۱۳۹۱

۱۳۹۲

۱۳۹۳

۱۳۹۴

انواع مواد مخدر کشف شده

۲۵۸

۶۱۴

۳۲۷۱

۲۹۷۲

۳۴۳۷

۳۸۶۵

۴۵۸۴

تعداد دستگیر شدگان

----

---

۱۱۸۲

۱۳۶۸

۱۵۶۱

۱۷۸۱

۱۹۹۱

جدول فوق، میزان انواع مواد مخدر کشف شده در استان کهگیلویه و بویراحمد (از ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۴) بر حسب کیلوگرم را نشان می‌دهد. جدول فوق نشان می‌دهد که کشف مواد مخدر در استان مذکور از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰ روندی افزایشی داشته است، به‌عبارت دیگر از ۱۰۲ کیلوگرم به ۳۲۷۱ رسیده است، ولی از ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۱ روندی کاهشی داشته است (۳۲۷۱ به ۲۹۷۲). جدول فوق نشان می‌دهد که از سال ۱۳۹۲ به بعد این روند رو به سمت بالا بوده و افزایش پیدا کرده است؛ بنابراین می‌توان گفت که از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۴ مقدار کشف انواع مواد در استان کهگیلویه و بویراحمد رو به سمت افزایش بوده است (همان). جدول شماره دو تعداد دستگیرشدگان در ارتباط با  انواع مواد مخدر کشف شده در استان کهگیلویه و بویراحمد را (از ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴) نشان می‌دهد. با توجه به جدول فوق، تعداد دستگیرشدگان افراد مرتبط با مواد مخدر در استان مذکور از ۱۱۸۲ در سال ۱۳۹۰ به ۱۹۹۱ در سال ۱۳۹۴ رسیده است. به‌عبارت دیگر روند تعداد این افراد روبه سمت افزایش بوده است (همان). 

بحث و نتیجه‌گیری

در سال‌های اخیر مواد مخدر در بین مردم به‌ویژه جوانان افزایش پیدا کرده است، این مواد نه‌تنها موجب ضرر و زیان اقتصادی شده، بلکه از همه مهم‌تر تأثیر خاصی بر جسم و روان جوانان داشته است.  در جدول شماره دو  اشاره شده است که شیوع این مواد و میزان افراد مرتبط با این موضوع در حال افزایش است.  از طرف دیگر  با توجه جدول شماره یک که آمار و ارقام بیکاری را نشان می‌دهد، بیکاری در سال‌های اخیر در حال افزایش است. بیکاری و نداشتن شغل دائمی یکی از عوامل گرایش جوانان به مواد مخدر  است. جوانانی که از استقلال مالی برخوردار نیستند و به کمک‌ها و مساعدت‌های مالی خانواده یا والدین وابسته‌اند، مجبورند که تمام یا قسمتی از هزینه‌های خود را از راه‌های نامشروع تأمین کنند. با توجه به روند بیکاری مردان و زنان (خصوصاً تحصیل کردگان) طی سال‌های اخیر در استان کهگیلویه و بویراحمد می‌توان نتیجه گرفت که رابطه معناداری بین افزایش بیکاری و گرایش به مواد مخدر جود دارد. به‌عبارت دیگر یکی از عوامل گرایش به مواد مخدر در استان کهگیلویه و بویراحمد می‌تواند افزایش بیکاری و نبود شغل باشد. مسئولان محلی سال‌هاست که در تلاش هستند تا بتوانند این معضل را از بین ببرند یا کاهش دهند، ولی موانع و مشکلات زیادی وجود دارد که سیاست‌های مقابله با بیکاری را کم اثر کرده است که برخی از آنها شامل ۱- عرضه نیروی کار زیاد و تقاضای محدود بازار کار ( مشاغل آزاد و نهادها و شرکت‌های دولتی) ۲- افزایش بیکاری و تبدیل آن به دورقمی در سه دهه گذشته و بیکاری مزمن در کشور  و استان ۳- تورم در کشور و عدم تناسب لازم میان سطح دستمزد‌ها و بهره‌وری ۴- کاهش سرمایه‌گذاری در طرح‌های اقتصادی توسط دولت و بخش خصوصی ۵- عدم تعادل در بازار کار از لحاظ جنسیتی، تحصیلات، مناطق، سنی و... در استان ۸- مهاجرت از مناطق روستایی و شهرها به دلیل توسعه‌نیافتگی روستاها که باعث رشد بیکاری، حاشیه‌نشینی، جرایم و… شده است. ۹- منطبق نبودن برخی از رشته‌های تحصیلی دانشگاهی با نیاز بازار کار است. 

پیشنهادها

1- حمایت از کارآفرینی و کارآفرینان و پشتیبانی از جوانان  مستعد در راستای ایجاد فرصت‌های شغلی.

2- توسعه و گسترش آموزش‌های فنی و حرفه‌ای به‌منظور افزایش توانمندسازی جوانان برای کسب‌وکار.

3- تقویت و توجه به صنایع دستی در روستاها به‌منظور ایجاد اشتغال و جلوگیری از مهاجرت و بیکاری.

4- جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی به‌منظور ایجاد فرصت‌های شغلی بیشتر برای جوانان.

5- تأمین امکانات تفریحی و ورزشی جوانان و آموزش آنان در زمینه‌های مبارزه با مواد مخدر.

6- نظارت همگانی یا کنترل غیررسمی بر رفتارهای ضد فرهنگ و ارزش‌های اخلاقی. گسترش فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر در بین اقشار مختلف جامعه می‌تواند کمکی باشد در جهت کاهش رفتارهای ضد اخلاقی.

 

 


 

منابع

-      آرام سام، عزت‌الله (1387). آسیب اجتماعی اعتیاد در بین جوانان روستایی مطالعه مورد روستاهای شهرستان اهواز. فصلنامه روستا و توسعه، دوره 11، شماره 3، صص 50-27 .

-      باوی، ساسان (1388). اعتیاد (انواع مواد، درمان، پیش‌گیری، سبب‌شناسی).  اهواز: دانشگاه آزاد اسلامی اهواز.

-      برفی، محمد (1382). از میکده تا ماتمکده. تهران: نشر احسان.

-      حجاریان، احمد؛ قنبری، یوسف (1392). شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های اجتماعی مؤثر در گرایش جوانان روستایی به اعتیاد در مناطق روستایی شهرستان اصفهان. فصلنامه اعتیاد پژوهی سوءمصرف مواد، سال 7، شماره 27، صص 79-67 .

-      سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان کهگیلویه و بویراحمد (1395). سالنامه آماری 1394، صص 618-122.

-      فرایدی، داوود.( 1977). بیکاری و علل آن، مجله کار و جامعه، شماره 2، صص: 22-12.

-      نوری، رضا؛ باباییان،  علی (1394). شناخت تأثیر بیکاری در گرایش جوانان به اعتیاد با تأکید بر عوامل جمعیت‌شناختی شهر همدان. فصلنامه علمی تخصصی دانش انتظامی استان همدان، سال3، شماره 9، صص 137-103.

 



[1]- مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت دانشگاه علوم پزشکی استان کهگیلویه و بویراحمد. نویسنده مسئول : talebhassanpour@yahoo.com

[2]- مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت دانشگاه علوم پزشکی استان کهگیلویه و بویراحمد.

-      آرام سام، عزت‌الله (1387). آسیب اجتماعی اعتیاد در بین جوانان روستایی مطالعه مورد روستاهای شهرستان اهواز. فصلنامه روستا و توسعه، دوره 11، شماره 3، صص 50-27 .
-      باوی، ساسان (1388). اعتیاد (انواع مواد، درمان، پیش‌گیری، سبب‌شناسی).  اهواز: دانشگاه آزاد اسلامی اهواز.
-      برفی، محمد (1382). از میکده تا ماتمکده. تهران: نشر احسان.
-      حجاریان، احمد؛ قنبری، یوسف (1392). شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های اجتماعی مؤثر در گرایش جوانان روستایی به اعتیاد در مناطق روستایی شهرستان اصفهان. فصلنامه اعتیاد پژوهی سوءمصرف مواد، سال 7، شماره 27، صص 79-67 .
-      سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان کهگیلویه و بویراحمد (1395). سالنامه آماری 1394، صص 618-122.
-      فرایدی، داوود.( 1977). بیکاری و علل آن، مجله کار و جامعه، شماره 2، صص: 22-12.
-      نوری، رضا؛ باباییان،  علی (1394). شناخت تأثیر بیکاری در گرایش جوانان به اعتیاد با تأکید بر عوامل جمعیت‌شناختی شهر همدان. فصلنامه علمی تخصصی دانش انتظامی استان همدان، سال3، شماره 9، صص 137-103.